سفارش تبلیغ

پایه عکاسی مونوپاد
صبا

تومان و ریال حقارت ملّی

 

این روزها بحث تغییر واحد پول ملی از ریال به تومان است. قبل از آن‌که در خصوص اهمیت واحد پول ملی و به مسائل جانبی آن بپردازیم، ابتدا ضرورت دارد در مورد تاریخچه پول در ایران و اهمیت و اقتدار آن در دوران‌های مختلف بررسی و سپس به ریال و تومان که در ایران رایج شد و دلائل حقارت ملی آن را بیان کنیم

پول در ایران

تا آنجا که اطلاع داریم، قدیمی‌ترین پول ایران به فرمان داریوش کبیر ضرب شده است. سکه داریوش کبیر از طلا بود و نویسندگان یونان آن را به نام خود داریوش «دریکوس» نامیده‌اند. با فرمانروایی کوروش، اقتصاد ایران وارد مرحله نوین و جانبی خود شد و تولید ناخالص ملی از رشد خوبی برخوردار بود. تا فروپاشی حکومت ساسانیان، روند آن کم‌وبیش دست‌نخورده ماند. با فتح لیدی، کشور ثروتمندی که مردمش به مبتکران سکه شهرت داشتند و با فتح بابل که یکی از محدود باراندازها و بازارهای کهن بین‌المللی بود، ایران از رود سند تا دریای مدیترانه به بزرگ‌ترین مرکز اقتصادی جهان بدل شد. پیداست که این گستره بزرگ دادوستد با سه مرکزیت همدان، پاسارگاد و بابل در کنار این سه مرکزیت‌های بزرگ مانند اورشلیم و سارد، ناگزیر از برخورداری از شبکه‌های مالی بزرگی بود که بتواند جوابگوی آن‌همه تحرکی باشند که یک شبکه پدید آمده بود. [شاید برای خوانندگان شگفت‌انگیز باشد که نظام بانکی آن زمان از ساختاری تقریباً مانند بانک‌های امروزی برخوردار بوده است.] قدیمی‌ترین بانک شناخته‌شده در قلمرو ایران در زمان کوروش، به بانک اگیبی و پسران مشهور بود. با بنیان‌گذاری شاهنشاهی هخامنشی و جهان‌گشایی کوروش و برقراری آرامش و امنیت در آبادی‌ها و راه‌ها و آغاز رونق اقتصادی و عمرانی و همچنین رونق نقش سکه، شبکه بانکداری نیز که از هزاره دوم پیش از میلاد در بین‌النهرین تا حدودی شناخته‌شده بود وارد مرحله نوینی شد. در دوره‌های بعد علاوه بر سکه طلا و نقره نیز ضرب شد. هخامنشیان علاوه بر سکه‌ی طلا، سکه نقره هم داشتند و اشکانیان بیشتر به ضرب سکه‌های نقره دست می‌زدند.

در زمان حکومت ساسانیان مسکوکات طلا به سبک سکه‌های رومی درآمد. این مسکوکات از ترکیب طلا، نقره و مس ضرب می‌شدند. در دوره ظهور اسلام مسکوکات طلا به اسم دینار که در قرآن نام دینار نیز آمده و نقره به اسم درهم و مس به اسم فلس در جریان بود.

واحد پول ایران بر مبنای «دینار» بنا شد. دینار، واحد قدیمی پول روم و بعد امپراتوری روم شرقی بود و «دیناریوس» خوانده می‌شد. یک دیناریوس روم شرقی برابر با یک سکه نقره بود که وزنش در مواقع مختلف فرق می‌کرد. این واحد پول بعد از فتح اراضی روم شرقی به دست مسلمانان، از طرف آن‌ها به‌عنوان نام واحد پول انتخاب شد و تبدیل شد به دیناری که امروزه هم در کشورهای عربی از آن استفاده می‌شود؛ پس نتیجه می‌گیریم دینار هم، ‌ریشه در اسلام و اعراب نداشته است. به همین ترتیب، سلطنت‌ها و حکومت‌های ایرانی هم از دینار استفاده می‌کردند. اما به‌تدریج، درنتیجه تورم و بی‌ارزش شدن پول، احتیاج به واحدهای پولی بزرگ‌تر پیش آمد. این واحدها همه نیز بر مبنای دینار بنا شده بودند.

در زمان سلطان محمود غزنوی دینار بود ولی اولین واحد پولی، سکه صد دینار (صنار) بود که به اسم محمودی نامیده می‌شد. در همان زمان، شاهان سامانی ماورا النهر، سکه‌های نقره پنجاه دیناری ضرب کردند که شاهی نامیده می‌شد. در حقیقت، یک شاهی، نصف یک محمودی یا به‌عبارت‌دیگر، یک محمودی دو شاهی بود. تا زمان‌های طولانی سکه‌های نقره مورداستفاده، شاهی و محمودی بودند.

در دوره صفویه که همراه با رونق اقتصادی ایران بود، سکه‌هایی به اسم عباسی، لاری، صدی، شاهی، محمودی و غیره وجود داشت، درباره عباسی و واحد پول آن دوران یکی از سیاحان اروپایی در قرن هفتم به نام تونوت می‌نویسد «رواج عباسی بیش از سکه‌های دیگر است. ازآن‌رو که آن پول (عباسی) به‌درستی بهترین پول جهان به شمار می‌رود. وزن آن‌ها به‌اندازه صحیح و یکسان است که وقتی بخواهند مقدار زیادی از این پول را تأدیه کنند در هر یک از دو کفه ترازو بیست‌وپنج عباسی قرار داده و با هم قیاس می‌کنند و تنها موقعی به آزمایش دقیق یک یک سکه‌ها می‌پردازند که اندک تفاوتی درون آن‌ها دیده نشود.»

در اواسط دوره صفویه، به علت رابطه اسپانیا (پرتغال) با ایران، سکه‌های پرتغالی در ایران رایج شد. این سکه‌ها «رئال» نام داشتند (که هنوز هم واحد پول بعضی از مستعمرات سابق پرتغال مثل برزیل و بعضی کشورهای اسلامی و متأسفانه ایران می‌باشد) این واحد پول، بر مبنای وزنش، مطابق 1175 دینار گرفته شد و در ایران به این اندازه خریداری می‌شد که در پایان به آن خواهیم پرداخت.

نادر شاه افشار پس از فتح هندوستان سکه‌های جدید به نام اشرفی و از نقره به نام نادری ضرب نمود. بعضی از این سکه‌ها در هندوستان و به مناسبت فتح آن کشور به دست نادر شاه ضرب شده بود و تا مدت‌ها سکه نادری در کل بلاد اسلامی رواج داشت.

اواخر قرن هجدهم میلادی، نادر شاه افشار هم یک نوع سکه به ارزش 500 دینار ضرب کرد که به اسم خودش نادری خوانده می‌شد و اما خیلی زود در فرهنگ اقتصادی آن زمان به‌جای لفظ نادری، استفاده از لفظ «ده شاهی» یک شاهی معادل پنجاه دینار و 500 دینار مساوی با ده شاهی رواج پیدا کرد.

و کم کم سکه‌های عباسی و محمودی و دینار و ریال در بازار دادوستد کمتر مورد مبادله قرار گرفت.

در دوران سلطنت قاجاریه سکه‌های مورداستفاده در ایران عباسی، صنار، شاهی و ده شاهی و قران بودند. در زمان فتحعلی شاه قاجار، قران واحد پول گردید. قران معادل یک‌دهم تومان و برابر پنج عباسی و یا بیست شاهی بود. سکه‌های هزار دیناری و دو هزار دیناری هم ضرب شدند.

(یک‌قرانی و دوزاری) در این دوره نام‌های عباسی و شاهی و محمودی رسماً تغییر یافتند و شاهی اسم جدید سکه مسی شد و پس‌ازآن قران جای همه پول‌ها را گرفت و پول رسمی آن زمان تا قبل از سلسله پهلوی بود. قبل از سلطنت ناصرالدین‌شاه ضراب‌خانه‌های مختلف در شهرهای بزرگ ایران وجود داشت و امتیاز ضرب پول به اشخاص واگذار شده بود و بخش خصوصی در ضرب سکه فعالیت خوبی داشتند و در دولت ناصرالدین‌شاه نخستین اسکناس ایران که یک تومانی بود چاپ شد. و متأسفانه دوباره تومان جای خود را در واحد پول ایران پیدا کرد و سکه‌های قران و اسکناس تومان رسماً پول ایران شد و مردم در خصوص واحد پول رسمی کشور بلاتکلیف بودند.

وضع پول در زمان پهلوی

پس از قاجاریه، واحد پول ایران مجدداً تغییر یافت و این بار هویت ملی و مذهبی خود را نیز از دست داد. و کلیه پول‌های شاهی، قران، تومان و دینار رسماً تغییر یافت و در سال 1308 شمسی به دستور رضاشاه قانون تعیین واحد پول ایران به تصویب شورای ملی آن‌وقت رسید و طبق این قانون، واحد پول ایران از قران به ریال تبدیل شد و این اقدام جای بسی تعجب بود و در این بی‌تدبیری و حقارت، از شاه گرفته تا مجلس آن زمان و مردم همه شریک می‌باشند. مطابق مقررات این قانون واحد پول ریال طلا است و به صد دینار تقسیم می‌شود و از نظر برابری آن را مساوی یک شاینک انگلیسی گرفتند و قرار شد سکه‌ی طلای یک پهلوی معادل با 20 ریال طلا و نیم پهلوی معادل با 10 ریال طلا ضرب شود.

در سال 1310 در زمان رضاشاه پهلوی قانون «اصلاح واحد و مقیاس پول» به تصویب رسید و طبق این قانون وزن قانونی ریال طلا به یک پنجم سابق تقلیل داده شد. علاوه بر سکه‌های نقره، سکه پهلوی معادل با صد ریال و نیم پهلوی معادل 50 ریال تعیین شد.

 

چرا تومان و ریال حقارت ملی است؟!

به خاستگاه تاریخی ریال و تومان و لزوم تغییر آن و جایگزینی واحد پول ملی و میهنی که یک ضرورت است خواهیم پرداخت. بنده در سال‌های 85 تا سال 88 سخنرانی و مقالات و جلسات متعددی در خصوص تغییر واحد پول از ریال به واحد پولی ایرانی داشته‌ام که منجر به لزوم تغییر واحد پول خوشبختانه در دولت نهم در حال شکل‌گیری بود که متأسفانه تحقق پیدا نکرد و اکثر اقتصاددانان معتقد به تغییر واحد پول در آن زمان بودند.

بعضی از صاحب‌نظران اقتصادی معتقد هستند واحد کلی پول هر کشور باید نشان و بازتابی از هویت ملی و تاریخی آن کشور باشد. برخی نیز بر این باورند که تغییر واحد پول ملی یک بحث سیستمی است و با عوض شدن یا عوض نشدن یک اسم تغییر یا اتفاق خاصی صورت نخواهد گرفت. مگر این‌که حساب‌شده و با تدبیر عمل گردد.

اکنون شاید این سؤال در ذهن خوانندگان عزیز پدید آید که چرا ریال که واحد پولی ملی کنونی می‌باشد باید تغییر یابد و چرا ریال و تومان برای ما حقارت تاریخی دارد و منعکس‌کننده هویت ملی و دینی و تاریخی ملت ما نیست؟ برای روشن شدن موضوع لازم است به‌طور گذرا به چگونگی تبدیل‌شدن ریال به واحد پول قانونی ایران اشاره‌کنیم.

ریال:


ریال (رئال) ابتدا باید گفت که لفظ ریال شکل فارسی و عربی کلمه اسپانیایی (پرتغالی) رئال می‌باشد و رئال در زبان اسپانیایی به معنای شاه و شاهی است. سکه (

 

Real

) در اواخر قرن 15 میلادی، یعنی پس‌ازآن که صلیبی‌های جدید، مسلمان‌ها را در شبه‌جزیره ایبری (اندلس) شکست دادند و قدرت گرفتند و تا آفریقا و آمریکا پیش رفتند به نام پادشاه صلیبی اسپانیا (پرتغال) ضرب شده بود. به همین دلیل، نام آن سکه نیز شاهی (رئال) گردید و دیگر کشورهای مستعمره اسپانیا (پرتغال) واحد پولشان ریال بوده و هم‌اکنون نیز در بعضی از کشورها ریال می‌باشد از جمله ایران، عربستان و غیره.


» نظر